Czy wiesz, że rozdrażnienie, brak skupienia i ospałość uczniów mogą wynikać z… odwodnienia? Nawodnienie dzieci w szkole to temat, o którym pamiętamy tylko w upały, a powinniśmy dbać o niego przez cały rok – by budować lepsze nawyki i wspierać koncentrację uczniów.
Każdy wie, że woda jest niezbędna do życia, że należy ją pić regularnie i że ma duży wpływ na nasze zdrowie i samopoczucie. Ma także ogromny wpływ na proces uczenia się! Warto o tym pamiętać i pamiętać, że nawodnienie dziecka w szkole jest równie ważne, co poza nią – bo potrzeba uzupełniania płynów nie znika na czas lekcji.
Jako nauczyciel możesz dołożyć wprowadzanie nawyku nawadniania się do procesu edukacji. I tylko na tym zyskasz – bo butelka wody na ławce ucznia to sprzymierzeniec i dziecka, i nauczyciela.
Jaki wpływ ma woda na rozwój dziecka?
Dziecko składa się w około 80% z wody, a woda to paliwo dla mózgu. Komórki nerwowe potrzebują odpowiedniego środowiska wodnego. Bez tego po prostu nie działają tak, jak powinny. Im bardziej aktywny mózg, tym większe jego zapotrzebowanie na wodę. To dlatego podczas intensywnego wysiłku umysłowego warto regularnie sięgać po płyny. Już niewielki spadek poziomu wody w organizmie może powodować u dziecka trudności z koncentracją, nerwowość, bóle głowy, zmęczenie czy osłabienie.
Zbyt niskie nawadnianie może również mieć wpływ na podatność do rozwoju infekcji dróg moczowych, choroby nerek, zaparć i dolegliwości gastrycznych lub po prostu na złe samopoczucie dziecka.
Woda podczas infekcji pomaga w regulacji temperatury, rozrzedza wydzielinę, gdy występuje katar oraz ułatwia odkrztuszanie. O odwodnienie najłatwiej przy infekcji – a przecież regularnie zdarza się, że nasi uczniowie w klasie mają katar i kaszel.
Jakie są objawy odwodnienia u dzieci?
Kiedy tracisz wodę z organizmu zaczynasz się odwadniać, a ponieważ woda jest niezbędna do życia, organizm daje Ci szybko znać, że zaczyna Ci brakować wody. Najważniejszym znakiem jest oczywiście uczucie pragnienia, ale odwodnienie może powodować również inne objawy. Należą do nich:
- ospałość,
- osłabienie,
- rozdrażnienie,
- zaburzenia koncentracji uwagi,
- brak apetytu i wydłużona reakcja na bodźce
- ból głowy.
Czy obserwujesz tego typu zachowanie u swoich uczniów? Czy zdawałeś/łaś sobie sprawę, że w wielu wypadkach zwłaszcza u młodszych dzieci tego typu objawy wynikają z niedostatecznego nawodnienia organizmu?
Gdy pojawią się objawy odwodnienia u dzieci, należy podawać dzieciom wodę i dążyć do uzupełnienia płynów.
Odwodnieni uczniowie w polskiej szkole – badania
Dr n. o zdr. Agnieszka Kozioł-Kozakowska, dietetyk kliniczny i specjalista zdrowia publicznego, kierownik Pracowni Dietetyki Pediatrycznej UJ CM, wskazuje, że dzieci w szkole piją bardzo mało, a czasem w ogóle. Wyniki badań pokazują, że aż 36% badanych dzieci miało delikatne objawy odwodnienia, takie jak osłabienie, obniżona koncentracja czy bóle głowy. Natomiast znaczne odwodnienie stwierdzono AŻ u 17% badanych uczniów!
Okazało się też, że dzieci młodsze i bardziej otyłe mają istotnie wyższe ryzyko odwodnienia.
Z badań wynika również, że uczniowie, którzy mieli bezpłatny dostęp do wody również zbyt rzadko albo w ogóle nie piją w czasie swojego pobytu w szkole, a jeśli już to na plan pierwszy wybijają się jednak napoje słodzone, w tym herbata.
Ile wody powinno pić dziecko w ciągu doby?
To zależy od wieku, płci, masy ciała oraz takich czynników jak upały, wysiłek fizyczny. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca, aby dziecko piło przynajmniej 0,03 litra wody na kg masy ciała. Istnieją także wytyczne, w których podaje się wiek dziecka jako orientacyjny wskaźnik ilości wypijanej wody. Dzieci od 7 do 9 roku życia wskazana ilość to 1750 ml (źródło).
Dlaczego warto przypominać dzieciom o piciu wody w szkole?
- Nauczyciel ma wtedy świadomość, że na przykład rozdrażnienie, czy ospałość, brak koncentracji ucznia nie wynika z niedoboru płynu.
- Zyskujemy większą kontrolę nad tym, czy uczniowie prawidłowo się nawadniają.
- Wprowadzamy nawyk regularnego picia wody.
- Łatwiej też przekonać zwolenników słodkich napojów do wody, kiedy obserwują na stolikach kolegów butelki, czy bidony z wodą.
Butelka wody na ławce w szkole
Aby wyrabiać nawyk regularnego nawadniania wśród swoich uczniów, warto wprowadzić nową zasadę: stawiamy wodę na widoku.
Wiem, że niektórzy nauczyciele się tego obawiają – bo dzieci mogą bawić się butelką, przeszkadzać w lekcji. Jednak z doświadczenia wiem, że tego typu zachowania dotyczą jednostek, zwłaszcza kiedy butelki wody na ławce staną się codziennym widokiem w Twojej klasie. Dla ułatwienia można wprowadzić zasadę: jeśli bawisz się butelką, musisz schować ją do plecaka. To działa!
Jak budować nawyk picia wody wśród uczniów?
1. Zaczynamy od informacji, jak ważne dla rozwoju dziecka jest picie wody.
- Pokazujemy schemat, z którego wynika, z ilu procent wody składa się ludzki organizm (np. taki).
- Przedstawiamy, jak nawadnianie organizmu wpływa na naukę (podpowiedź znajdziesz wyżej). Możemy też zaprezentować filmik. Pamiętaj, aby w trakcie oglądanie zatrzymywać obraz i omawiać z klasą obejrzane sceny:
- Rozmawiamy o odwodnieniu organizmu i jego skutkach z dziećmi i rodzicami. Szczególnie ważne, by zachęcić rodziców do włączenia się w budowanie nawyku picia wody również w domu oraz do obserwacji spożytych napojów przez dziecko. Informacje na temat wdrażania nawyku picia odpowiedniej ilości wody należy przedstawić rodzicom na zebraniu lub za pomocą dziennika (można załączyć artykuł, który właśnie czytasz!).
2. Umieszczenie butelki, bidonu na ławce.
Na początku wdrażania projektu, w pierwszych tygodniach – rozmawiamy z uczniami, co mają do picia. Promujemy zdrowy nawyk picia wody, zamiast słodzonych napojów. Warto przygotować w klasie dzbanek z filtrem i kubeczki – dla osób, które zapomniały wziąć wodę z domu lub wypiją cały swój zapas.
3. Zaznaczenie ilości płynu na początku zajęć.
Prosimy, aby uczniowie zaznaczyli, ile znajduje się napoju w butelce (można wykorzystać gumkę recepturkę). Po umówionym czasie, np po dwóch przerwach prosimy o przesunięcie recepturki, czy narysowanie nowej kreski. Tego typu czynności zwiększają świadomość spożycia napojów.
Można też porozmawiać z rodzicami o butelkach z miarką motywacyjną do picia, zwłaszcza u tych dzieci, które mają problem z ilością spożywanych płynów.
- Obserwacja spożycia wody, to również świetne ćwiczenia matematyczne i pretekst do wprowadzenia miar pojemności (litr i mililitr).
- Jest to też możliwość do przeprowadzenia lekcji ekologii – promującej wielorazowe butelki.
4. Podsumowanie dnia – ilości spożytej wody.
Warto zadbać o to, by pojawiły się w klasie wspólne wypowiedzi podsumowujące wprowadzanie wspólnego nawyku picia wody. Ich zadaniem jest uświadomienie znaczenia wody, na przykład: piłam wodę więc dobrze skupiłam się na lekcji, udało mi się skoncentrować, bo pomogłem sobie pijąc wodę. To znakomite utrwalenie!
Jak długo należy prowadzić obserwację wypitych napojów?
W pierwszych dwóch tygodniach proponuję regularnie (nawet codziennie) poświęcić chwilę na obserwację ilości wypitej wody. Potem według własnego uznania – możemy sprawdzać ilość wypitej wody raz, dwa razy w tygodniu, aż nawyk utrwali się.
Można również, nie informując uczniów o mierzeniu spożycia wody, w połowie dnia poprosić o pokazanie, ile udało się już wypić – to dobra przypominajka dla zapominalskich.
Kreatywne metody zachęcające do picia wody
- Rysowanie plakatów na temat znaczenia wody w organizmie człowieka
- Wspólne projektowanie butelek dla dzieci zachęcających do picia wody
- Burze mózgów, jak wytłumaczyć dziecku, że słodki napój jest szkodliwy (odejście od słodzonych, smakowych napojów można zacząć od dodawania do wody kawałków owoców lub ziół, np. mięty).
- Poniższe zabawy, które świetnie się sprawdzają!
Zabawa – wodny detektyw – motywator
W tajemnicy przed innymi wyznaczam dziecko, którego zadaniem jest obserwowanie dzieci, czy piją wodę oraz zachęcanie ich do spożycia.Wskazany uczeń musi to robić tak dyskretnie, aby jak najdłużej utrzymać swoje stanowisko w tajemnicy. Jeżeli dzieci nie namierzą detektywa, należy go przedstawić i zapytać uczniów, czy dobrze pełnił swoją rolę, czyli kogo zachęcił do picia.
Zabawa – wodny nalot
W połowie zajęć prosisz o wyjęcie butelek i sprawdzasz, czy ubyło napoju.
Nawodnienie uczniów w szkole – 2 praktyczne wskazówki
- W klasie warto mieć dzbanek filtrujący dla zapominalskich lub dla tych, którzy już wypili swoją wodę.
- Pamiętaj również, że szkoły mają prawny obowiązek zapewnienia uczniom stałego, łatwego dostępu do bezpiecznej wody pitnej.
Podsumowując – po co butelka wody na ławce ucznia ?
Abyś miał kontrolę, czy dziecko w czasie pobytu w szkole nawadnia się.
Warto popracować nad alarmującymi statystykami badań o odwodnieniu dzieci w szkole i zadbać o to, by samopoczucie uczniów było lepsze dzięki regularnemu piciu wody – to mały kroczek, który ma duże znaczenie dla zdrowia i procesu uczenia się!
A na koniec pytanie do przemyślenia: czy słabe nawadnianie się dzieci wynika tylko z braku nawyku picia, czy może dzieci ograniczają picie, bo nie lubią korzystać ze szkolnych toalet? Być może to temat, który warto poruszyć na najbliższej radzie pedagogicznej w Twojej szkole?
