Wszyscy zdajemy sobie sprawę, jak ważna jest znajomość języków obcych we współczesnym świecie. Rodzice mają szansę na najwcześniejszym etapie życia dziecka wpłynąć na rozwój w przyszłości. Wiele osób chce wiedzieć, jak wychować dwujęzyczne dziecko. Na szczęście obecnie mamy naprawdę duże możliwości, by wprowadzać celową dwujęzyczność już od samego początku – w domu i w szkole!
Co to jest dwujęzyczność?
Dwujęzyczność oznacza zdolność do używania dwóch języków w życiu codziennym. Rozróżniamy:
- Dwujęzyczność naturalną, która występuje w sytuacji, gdy rodzice pochodzą z różnych krajów i na co dzień posługują się dwoma językami, dzięki czemu dziecko nieświadomie uczy się obu z nich.
- Dwujęzyczność zamierzoną, która polega na świadomym wprowadzeniu drugiego języka. Taka sytuacja najczęściej ma miejsce, gdy oboje rodziców są tego samego pochodzenia, ale zależy im, by dziecko opanowało na wysokim poziomie również drugi język.
Dwujęzyczność zamierzona może być wprowadzana w przypadku dzieci, które od urodzenia mieszkają za granicą i ojczystym językiem jest dla nich język obowiązujący w danym kraju. Coraz częściej jest także świadomym wyborem rodziców, którzy chcą już na starcie wyposażyć dziecko w tę cenną umiejętność.
Dwujęzyczność a znajomość drugiego języka – różnica
Dwujęzyczność to umiejętność posługiwania się dwoma językami, zakłada głębszą integrację obu języków i kultur, a znajomość drugiego języka to po prostu opanowanie go w stopniu umożliwiającym komunikację – ta umiejętność może być bardziej powierzchowna.
Kiedy zacząć wprowadzać drugi język?
Najlepiej jak najszybciej, ale badania pokazują, że ważniejsze od wieku pierwszego kontaktu z językiem są ilość i jakość tego języka w otoczeniu dziecka.
To znaczy, że nieważne, kiedy zaczniemy, ale jak intensywnie będziemy używać drugiego języka. Rozwój mowy dziecka dwujęzycznego przebiega tak samo, jak rozwój mowy dziecka jednojęzycznego. Oznacza to, że poszczególne etapy rozwoju mowy (m.in. gaworzenie, rozumienie i wypowiadanie pierwszych słów czy zdań) dziecko dwujęzyczne osiąga w tym samym czasie, co dziecko jednojęzyczne.
Korzyści wynikające z dwujęzyczności
Przyswajanie nowego języka wpływa korzystnie na rozwój mózgu, poprawia się pamięć i koncentrację, elastyczność myślenia. Dzieci poznają nowe kultury, społeczności, obyczaje, stają się bardziej otwarte na świat. Nauka języków obcych zwiększa poczucie własnej wartości, daje satysfakcję, a w późniejszym etapie niezależność i daje im lepszy start w przyszłość.
Czy kompetencje językowe będą się rozwijać w tym samym tempie?
Nie, w zależności od intensywności ekspozycji na język. Tam, gdzie jest więcej bodźców językowych, język rozwija się szybciej (przykładowo, jeśli z dzieckiem rozmawiamy częściej po polsku niż po angielsku, język polski będzie oczywiście lepiej przyswajany).
To jednak normalne. Prawie zawsze któryś język wyprzedza drugi. Jest bardzo mało osób, które są w tak zwanej dwujęzyczności zrównoważonej pod kątem leksykalnym – tzn., że mają taki sam zasób słownictwa w obu językach.
Co ma wpływ na rozwój języka?
Rozwój językowy dziecka zależy od wielu czynników. Jednym z najważniejszych jest otoczenie językowe – im więcej dziecko słyszy danego języka, tym szybciej i naturalniej go przyswaja. Szczególne znaczenie ma tu częstotliwość i jakość kontaktu z językiem – codzienne rozmowy, aktywna komunikacja i różnorodne konteksty użycia wspierają rozwój słownictwa i struktur gramatycznych.
Ogromne znaczenie ma również kontakt z rówieśnikami – zabawa, wspólne działania i chęć porozumienia się z innymi motywują dziecko do aktywnego używania języka. W takich sytuacjach język przestaje być tylko narzędziem nauki, a staje się sposobem nawiązywania relacji.
Nie bez znaczenia są także emocje i atmosfera towarzyszące nauce języka. Dziecko chętniej mówi i uczy się wtedy, gdy czuje się bezpiecznie i nie jest oceniane. Pochwały, cierpliwość i brak presji budują pozytywny stosunek do języka. Wpływ ma także otaczająca dziecko kultura (książki, filmy, tradycje) oraz sama osobowość dziecka.
Jak wspierać rozwój języka?
- Ekspozycja na drugi język. Stała kontakt z językiem rozwija inteligencję językową dziecka.
- Dialog. Budowanie dwóch systemów językowych w umyśle dziecka odbywa się za pomocą dialogu z drugą osobą. Rozmowa, zabawa, wymiana myśli prowadzi do pogłębiania i utrwalenia języka.
- Szkoła dwujęzyczna. Coraz częściej możemy liczyć na wsparcie profesjonalistów, na przykład w szkole International (edukacja dwujęzyczna Katowice), gdzie dzieci na co dzień obcują z różnymi językami i mogą zwiększać swoje kompetencje w szybkim tempie.
- Udział w dodatkowych zajęciach rozwijających zainteresowania. Stwórz kontakt z językiem, poprzez udział dziecka w zajęciach rozwijających jego zainteresowania, na przykład plastycznych, muzycznych, sportowych.
- Słuchanie języka. Słuchanie czytanych książek, bajek, piosenek wspomagane oglądaniem ilustracji ułatwia percepcję języka. Oglądanie filmów, bajek pozwala osłuchać się z naturalną wymową, zapoznać się z nowymi zwrotami oraz zrozumieć kontekst kulturowy. Jest to przyjemna i motywująca forma nauki.
- Śpiewanie i rymowanie. Stymulowanie nauki języka przez muzykę i rymy ułatwia przyswajanie rytmu, akcentu i struktury języka. Dołącz do tego ruch – śpiewanie z pokazywaniem – rozwija nie tylko koordynację ruchową, percepcję słuchową, ale także umiejętności językowe i pamięć. Śpiewanie redukuje stres, a pokazywanie uczy improwizowania dając dużo radości i zabawy.
- Pomoce wizualne to bardzo przydatne formy pracy. Fiszki językowe, czy proste obrazki symbolizujące słowa, podpisy pod obrazkami tworzonymi przez dziecko, zapisy w dymkach, czy zapisywanie słowem i obrazem konkretnych zdarzeń rozwija pamięć wzrokową i pomaga kojarzyć słowo z obrazem.
- Gry edukacyjne. Najlepszym przykładem jest gra Bystre Oczko. Kartoniki po jednej stronie mają ilustrację, a po drugiej nazwę i krótki opis przedmiotu. Zasady gry są proste polegają na szukaniu obrazka, opisywaniu go lub nazwaniu. Jednak, aby sprzyjała rozwojowi języka i różnych percepcji można skorzystać z zabaw opisanych w tym artykule.
- Budowanie właściwej atmosfery wokół języka. Wywoływanie napięć związanych z używaniem języka, jego nauką zawsze wpływa niekorzystnie. Unikaj krytykowania i zawstydzania dziecka za błędy w mowie. Nie ocenianie, a wspieranie wpływa na motywację do nauki.
- Nauka czytania. Warto korzystać z niestandardowych technik nauki wykorzystując różne formy zabawy oraz plansze do czytania. Więcej o skutecznej nauce czytania znajdziesz w tym artykule.
Książki o tematyce rodzicielstwa dwujęzycznego
- Jak wychować dziecko dwujęzyczne. Poradnik, Barbara Zurer Pearson
- Dwujęzyczność w pytaniach i odpowiedziach, Anna Martowicz (kliknij, aby otworzyć pdf)
*
Artykuł powstał we współpracy ze szkołą International – edukacja dwujęzyczna Katowice.
